Omschrijving opdracht (examenjaar SBB)

Maak een schaal met een doorsnede van zo'n 30 cm. Bouw deze schaal met de hand op uit ringen of repen klei. Bij een schaal moet de nadruk liggen op de binnenkant, in tegenstelling tot een vaas waarbij de nadruk ligt op de buitenkant. De schaal moet een verhaal vertellen.....

Het ontwerp

Ik ben begonnen met zoeken naar een onderwerp wat mij aanspreekt of wat ik leuk vind. Iets met de natuur en een strakke afwerking. Ineens kwam het idee van een doorgezaagde steen in mij op. De buitenkant van de steen is ruw en donker, maar als de steen is doorgezaagd blijkt de binnenkant glad, symetrisch en glimmend te zijn. Ik heb eerst een aantal kleine modelletjes gemaakt in klei om de juiste vorm van de steen en de plaats van de binnenkant (de eigenlijke schaal) te bepalen.

 

Plan van aanpak

En dan volgt het maken van een plan. Een voorwerp van klei kan niet massief worden gebakken omdat het tijdens de stook uit elkaar zou knallen. De gehele schaal moet dus hol worden opgebouwd. Als eerste maak ik de binnenkant van de steen, een mooie, strakke en perfecte halve bol. Deze zet ik dan omgekeerd op een plank en daaraan vast maak ik het snijvlak van de "doorgezaagde steen". Vervolgens bouw ik op de randen van het snijvlak de buitenkant van de steen op met repen en ringen klei. Het wordt dus een dubbelwandige schaal.

Maken van de binnenkant  

De halve bol voor de binnenkant van de steen bouw ik op in een soort hangmatje wat ik maak van een grote schaal met daarin een lap stof. Dit doe ik omdat de klei nog zacht is en de bol op deze manier niet zal vervormen bij het maken. Het is nog niet makkelijk om een perfecte halve bol te krijgen dus wanneer ik genoeg hoogte heb leg ik de halve bol op de onderkant van een ronde vaas. De zwaartekracht mag nu zijn werk doen en de klei kan nu in de juiste vorm iets drogen en daardoor steviger worden zodat de bol minder snel vervormt.

Als deze bol stevig genoeg is om op te pakken zonder dat hij vervormt, zet ik hem op zijn kop vast op de onderplaat die ik heb opgebouwd uit kleine stukjes klei.

 

Opbouw buitenkant

De buitenkant van de schaal bouw ik op uit rolletjes en repen klei, net als de halve bol van de binnenkant. Ik moet er goed op letten dat de klei niet uitdroogt want dan ontstaan er haarscheurtjes (en dus zwakke plekken) in de klei en kan de schaal tijdens het bakken uit elkaar klappen. Om te voorkomen dat de klei teveel uitdroogt pak ik deze delen goed in met plastic. 

De net aangebrachte klei is nog behoorlijk nat en slap dus deze mag wel wat extra drogen zodat de wand steviger wordt en niet inzakt tijdens het opbouwen. 

 

Structuur buitenkant

Als ik de gehele schaal heb opgebouwd laat ik hem eerst een aantal dagen goed in plastic verpakt staan zodat de klei overal even nat/droog is en kan 'rusten'. Daarna bewerk ik de buitenkant van de schaal met een klein staalborsteltje zodat er een gaatjesstructuur ontstaat. Ik sla met het borsteltje voorzichtig op de klei zodat de staaldraadjes kleine gaatjes in de klei achterlaten. Een steen die ik heb meegenomen tijdens een vakantie op IJsland dient als voorbeeld voor deze structuur. Al met al nog een hele klus waar ik echt úren mee bezig ben geweest eer het naar mijn zin was.

Drogen

Het drogen van de klei is misschien wel het belangrijkste in het gehele proces. De klei krimpt wanneer het vocht in de klei verdampt. Als dit niet gelijkmatig gebeurt ontstaan er scheurtjes of trekt het werk krom. Om goed en gelijkmatig te drogen haal ik de schaal dagelijks ongeveer een uur uit het plastic zodat deze aan de lucht kan drogen. Daarna gaat de schaal weer in het plastic om de volgende dag weer een uurtje verder te drogen. Al met al kan het droogproces dus een aantal weken in beslag nemen. Dit is afhankelijke van de grootte van het werkstuk en de dikte van de opgebouwde kleiwand. Wanneer de schaal helemaal droog is wordt hij voor de eerste keer gebakken. Dit heet de biscuitstook.

Bakken

De schaal gaat de keramiekoven in die in ongeveer 9 uur tijd wordt opgestookt naar 1020° C. De oven heeft daarna ook weer zo’n 10 uur tijd nodig om af te koelen. Na 1 keer stoken (biscuitstook) ziet de schaal er zo uit:
 

 

Glazuren

Op de buitenkant van de schaal wil ik een donker matte glazuur en de binnenkant (het ronde gedeelte) wil ik een hoogglans roze glazuur. Ik maak glazuurproeven op kleine proefplaatjes om uit te vinden welke glazuursamenstelling daarvoor nodig is.

Ook doe ik proefjes met de zwarte glazuur die ik op de buitenkant wil gebruiken om te zien hoe dik ik dit glazuur aan kan brengen om de gaatjesstructuut aan de buitenkant te behouden. 

Daarna spuit ik de glazuren met een spuitpistool met daaraan een luchtcompressor op de schaal. Glazuren zijn erg giftig dus het is belangrijk een mondkapje te gebruiken en te spuiten in een spuitcabine met een goede luchtafvoer. Ik spuit eerst de zwarte buitenkant, de binnenschaal die later roze moet worden heb ik afgeplakt. Glazuur is een poeder aangemaakt met water. Het water verdampt dus het glazuur ligt als een dikke laag poeder op het werkstuk en is dus erg kwetsbaar. Ik moet deze zwarte laag dus eerst in de oven op 900 ° C aanstoken voordat ik de roze glazuur aan kan brengen. Daarna breng ik de roze glazuur aan en bak ik de schaal nog een keer op 1060 ° C.

Eindresultaat

En dit is dan het eindresultaat!